DOSTĘPNOŚĆ TŁUMACZ PJM

Trzy świątynie muzyki – przewodnik po organach sądeckich kursów improwizacji

25 maja 2026
Prospekt organów piszczałkowych w MCK SOKÓŁ
Trzy wyjątkowe instrumenty – w Małopolskim Centrum Kultury SOKÓŁ, kościele św. Kazimierza oraz kościele Ducha Świętego – tworzą unikalną mapę brzmieniową 1. Sądeckich Kursów Interpretacji Muzyki Organowej.
Każdy instrument - organy piszczałkowe - reprezentuje odmienną estetykę i historię organmistrzostwa: od nowoczesnych rozwiązań koncertowych, przez inspiracje romantycznym budownictwem Walckera, po zabytkowy instrument o korzeniach sięgających lat 30. XX wieku. To właśnie te „świątynie muzyki” stają się przestrzenią spotkania tradycji, kunsztu wykonawczego i artystycznej interpretacji.

Organy w sali im. Lucjana Lipińskiego w Małopolskim Centrum Kultury SOKÓŁ

Prospekt organów piszczałkowych w MCK SOKÓŁ

Idea wybudowania organów w wielofunkcyjnej sali Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ w Nowym Sączu narodziła się z inicjatywy Antoniego Malczaka, dyrektora MCK SOKÓŁ w latach 1985–2019.

Wysokie koszty uniemożliwiły budowę nowych organów. Z tego względu w 2005 roku podjęto decyzję o zakupie używanego instrument firmy Walcker z Ludwigsburga. Organy te pierwotnie zainstalowane były w kościele św. Łukasza w Lampertheim (Niemcy). Wykorzystanych zostało wiele jego elementów, m.in. wiatrownice, stół gry i piszczałki. Koncepcję brzmieniową opracował Ireneusz Wyrwa, prospekt zaprojektował Marek Kozień, a montaż wykonała firma IN PLENUM PL z udziałem Mieczysława Klonowskiego. Inauguracja instrumentu miała miejsce w 2007 roku.

Trudne warunki akustyczne Sali wymusiły dokonanie dalszych zmian i udoskonaleń w zainstalowanym instrumencie. W 2016 roku firma Pécsi Orgonaépítő Manufaktúr przeprowadziła modernizację organów. Wprowadzono elektryczną trakturę gry i przeniesiono stół gry na boczny balkon, umieszczając go na obrotowej platformie. Usunięcie traktury mechanicznej umożliwiło akustycznie bardziej korzystne rozmieszczenie zespołu brzmieniowego. Usprawniono system powietrzny, wymieniono miechy oraz część rejestrów, w tym głosy językowe. Nowy system elektroniczny pozwala m.in. na dowolne przypisywanie głosu Trompette en chamade do danej sekcji oraz na nagrywanie i odtwarzanie własnej gry. Całość zwieńczyła ponowna intonacja.

Obecnie organy w MCK SOKÓŁ to nowoczesny instrument o szerokich możliwościach brzmieniowych
i dynamicznych, z zachowanymi wieloma historycznymi elementami. Nowosądecki SOKÓŁ to prawdopodobnie jedyne miejsce w Polsce, gdzie kino współistnieje z pełnoprawnymi organami piszczałkowymi, stanowiącymi stały element wyposażenia sali.

Instrument ma 54 głosy (51 realnych), trzy manuały i pedał oraz elektryczną trakturę gry i rejestrów. Skala manuałów: C–g3; pedału: C–f1.

 

Manuał I (C–g3)

Manuał II (C–g3)

Manuał III (C–g3)

Pedał (C–f1)

Główny 

Pozytyw 

Szafa ekspresyjna 

 

1. Principal 16'

1. Gedackt 8'

1. Bourdon 16'

1. Untersatz 32'

2. Principal 8'

2. Praestant 4'

2. Diapason 8'

2. Principalbaß 16'

3. Rohrflöte 8'

3. Rohrflöte 4'

3. Cor de nuit 8'

3. Subbaß 16'

4. Flûte harmonique 8'

4. Quinte 2 2/3'

4. Gambe 8'

4. Violonbaß 16'

5. Gemshorn 8'

5. Blockflöte 2'

5. Voix céleste 8'

5. Octavbaß 8'

6. Octave 4'

6. Terz 1 3/5'

6. Viole 4'

6. Gedacktbaß 8'

7. Nachthorn 4'

7. Larigot 1 1/3'

7. Flûte octaviante 4'

7. Cello 8'

8. Quinte 2 2/3'

8. Scharff 3f 1'

8. Nasard 2 2/3'

8. Octave 4'

9. Octave 2'

9. Krummhorn 8'

9. Octavin 2'

9. Bombarde 16'

10. Cornett 5f (od g)

10. Trompette en chamade 8'

10. Tierce 1 3/5'

10. Posaune 16'

11. Mixtur 5f 1 1/3'

 

11. Mixtur 4-6f 2 2/3'

11. Trompete 8'

12. Trompete 16'

 

12. Basson 16'

12. Trompette en chamade 8'

13. Trompete 8'

 

13. Trompette harmonique 8'

 

14. Klarine 4'

 

14. Hautbois 8'

 

15. Trompette en chamade 8'

 

15. Voix humaine 8'

 

 

 

16. Clairon harmonique 4'

 

 

 

17. Trompette en chamade 8'

 

Połączenia: P/I, II/I, III/I, Sub III/I, Super III/I, III/II, Sub III/II, Super III/II, Sub III, Super III, I/P, II/P, III/P, Super III P
Urządzenia dodatkowe: Tremulant II, Tremblant III, setzer (10 000 kombinacji z rozszerzeniem o port USB), transpozycja do 7 półtonów w górę lub w dół, system zapamiętywania i odtwarzania (MIDI)
Dźwignie nożne: wałek crescendo, żaluzja III manuału

 

Organy w Kościele pw. św. Kazimierza

Prospekt organów piszczałkowych w kościele św. Kazimierza w Nowym Sączu

Budowę nowych organów w kościele św. Kazimierza zainicjował ks. Jan Siedlarz, pragnąc w ten sposób uczcić zbliżającą się setną rocznicę powstania Parafii. Przygotowanie koncepcji dzieła powierzono Ireneuszowi Wyrwie. Po przeanalizowaniu ofert nadesłanych przez cztery renomowane firmy
z Niemiec, Austrii i Szwajcarii, wybrano propozycję warsztatu Werkstätte für Orgelbau Mühleisen
z Leonbergu koło Stuttgartu, kierowanego przez Konrada Mühleisena (wychowanka firmy Weigle), który prowadzi swoją działalność od 1986 roku.

Instrument zaprojektowano w duchu wczesnoromantycznej tradycji organmistrzowskiej,
ze szczególnym uwzględnieniem estetyki brzmieniowej budownictwa Eberharda Friedricha Walckera. Wśród unikalnych głosów znalazły się m.in.: Physharmonica (umieszczona w osobnej sekcji, wyposażona w języczki zbliżone do fisharmonii oraz Windschweller – dźwignię nożną regulującą ciśnienie powietrza, a tym samym głośność) oraz Harmonika (wąskomenzurowany, drewniany głos otwarty o lekko ukośnych tylnych ściankach).

Prace budowlane rozpoczęły się w 2014 roku od demontażu starego instrumentu. W 2015 roku przeprowadzono montaż oraz intonację nowych organów. Uroczysta inauguracja miała miejsce 30 stycznia 2016 roku. Poświęcenia dokonał bp Stanisław Salaterski, a koncert inauguracyjny wykonał Ireneusz Wyrwa.

Instrument posiada wiatrownice klapowo-zasuwowe oraz podwójną trakturę rejestrów (mechaniczną i elektryczną). Wolnostojący stół gry został usytuowany w sposób umożliwiający organiście grę tyłem do prezbiterium.

Organy mają 30 głosów, trzy manuały i pedał, mechaniczną trakturę gry oraz mieszaną trakturę rejestrów. Skala manuałów: C-c4; skala pedału: C-g1.

 

Manuał I  (C–c4)

Manuał II (C–c4)

Manuał III (C–c4)

Pedał (C–g1)

1. Bourdon 16'

1. Principal 8'

1. Physharmonica 8'

1. SubBass 16'

2. Principal 8'

2. Lieblich Gedekt 8'

 

2. ViolonBass 16'

3. Floete 8'

3. Salicional 8'

 

3. OctavBass 8'

4. Gedekt 8'

4. Harmonika 8'

 

4. Violoncell Bass 8'

5. Viola da Gamba 8'

5. Fugara 4'

 

5. FloetenBass 4'

6. Octav 4'

6. Flûte d‘amour 4'

 

6. Posaunen Bass 16'

7. Rohrfloete 4'

7. Nasard 2 2/3'

 

7. Trompeten Bass 8'

8. Traversfloete 4'

8. Flautino 2'

 

 

9. Quint 2 2/3'

9. Terz 1 3/5'

 

 

10. Octav 2'

10. Clarinette 8'

 

 

11. Mixtur 5 fach 2'

 

 

 

12. Trompete 8'

 

 

 

Połączenia: II/I, III/I, III/II, II/II 16', II/II 4', I/Ped, II/Ped, III/Ped, III/Ped 4'

Urządzenia dodatkowe: setzer (2 000 000 kombinacji)

Stała kombinacja: tutti

Dźwignie nożne: crescendo, żaluzja manuału II, żaluzja do głosu Physharmonica

 

Organy w Kościele pw. Ducha Świętego

Prospekt organów w kościele Ducha Świętego w Nowym Sączu

Organy w kościele pw. Ducha Świętego w Nowym Sączu zostały zbudowane w 1933 roku przez firmę Rieger (opus 2582). Instrument posiadał trakturę pneumatyczną oraz napęd elektryczny (silnik umieszczono w osobnym pomieszczeniu obok chóru). Stół gry znajdował się centralnie przed prospektem, grający siedział przodem do ołtarza. Wiatrownice II manuału wyposażone były w dodatkową oktawę dla połączenia superoktawowego. Montaż ukończono w czerwcu, a uroczysta inauguracja odbyła się w lipcu 1933 roku – wystąpił wówczas Bronisław Wallek-Wallewski, akompaniując śpiewaczce Adzie Sari.

W latach 60. XX wieku instrument przebudowała firma Biernacki. Trakturę zmieniono wówczas na elektropneumatyczną, wymieniono stół gry (poszerzając skalę manuałów do a³), dodano miech dla II manuału, urządzenie tremolo oraz dwa głosy: Flutebas i Sesquialterę. Prawdopodobnie wymieniono również stożki w wiatrownicach.

Kolejny remont przeprowadził w 1984 roku Tadeusz Rajkowski – instrument wyczyszczono, wymieniono mieszki oraz naprawiono miech i zasilacz traktury. Ze względu na pogarszający się stan techniczny, w 2023 roku generalny remont wykonała firma Organmistrzostwo Mateusz Jabłoński.
W trakcie prac zachowano wtórne głosy: Kwintę 2 2/3' oraz Oktawę 2', poddając je reintonacji, a także dodano głos Oboe 8'. Rozważano również rekonstrukcję oryginalnego stołu gry (wraz z przywróceniem traktury pneumatycznej lub zachowaniem elektropneumatycznej), jednak z powodów ekonomicznych zaniechano tego przedsięwzięcia.

Prospekt instrumentu jest neogotycki. Zastosowano wiatrownice stożkowe. Obecnie stół gry jest wolnostojący, usytuowany w sposób umożliwiający grę w pozycji ukośnej do prezbiterium.

Organy mają 19 głosów (16 realnych), dwa manuały i pedał oraz elektropneumatyczną trakturę  gry i rejestrów.

Skala manuałów: C-a³; skala pedału: C-f¹

 

Manuał I

Manuał II

Pedał

1. Principal 8’

1. Geigen-principal 8’

1. Subbas 16’

2. Bourdon 8’

2. Flute 8’

2. Flutebas 8’

3. Salicet 8’

3. Gamba 8’

3. Cello 8’

4. Octave 4’

4. Gemshorn 4’

4. Oboe 8’

5. Flute 4’

5. Quint 2 2/3’

5. Oboe 4’

6. Mixtur 4x

6. Octave 2’

 

 

7. Oboe 8’

 

 

8. Oboe 4’

 

Połączenia: I-P, II-P, II-I, Super I, Sub I, Super II-I, Sub II-I, Super II, Sub II
Urządzenia dodatkowe: Setzer (9999 kombinacji), tremolo manuału II
Stała kombinacja: tutti

Dźwignie nożne: crescendo, żaluzja manuału II

 

Źródło: musicamsacram.pl